Snel een privacyveilige contactopsporingsapp aub !

Een paar weken geleden ben ik gevraagd om mee te helpen aan het opzetten van het systeem voor opsporing van contacten van Covid-19 besmette personen. Het basisprincipe is eenvoudig: om de verspreiding van het virus te voorkomen, worden personen die in nauw contact zijn geweest met een besmette persoon gecontacteerd. Indien ze symptomen vertonen, wordt hen een prioritaire test aangeboden. Als ze geen symptomen vertonen, wordt hen gevraagd een tijd in quarantaine te gaan, zodat ze het virus niet (onbewust) verder kunnen verspreiden. Dit systeem heeft reeds bij tal van andere infectieziekten, zoals tuberculose, zijn waarde bewezen. In normale situaties geschiedt de contactopsporing door een handvol gezondheidsinspecteurs. Nu zijn er nog steeds te veel besmette personen om de contactopsporing door de gezondheidsinspecteurs te laten doen, en wordt een contact center ingezet.

Contactopsporing via een contact center is nodig, maar heeft ook beperkingen. Het is afhankelijk van het feit dat men mensen telefonisch kan bereiken, het werkt traag, is relatief duur, het is gebaseerd op het geheugen van de mensen en het laat niet toe om contacten op te sporen met mensen die de besmette persoon niet kent (bv. op het openbaar vervoer, in een restaurant, op een cultureel event, …).

Daarbij kan een app aanzienlijk helpen. Er bestaat een app die is uitgebouwd door een groep van wetenschappers en waarvan de broncode openbaar en gratis beschikbaar is. Wanneer gebruikers van de app nauw met mekaar in contact komen, wordt tussen mekaars toestellen inhoudloos ‘gebrabbel’ uitgewisseld, waaruit mekaars identiteit niet kan worden afgeleid, noch kan worden afgeleid waar het contact heeft plaatsgevonden. Als iemand besmet is, publiceert die zijn ‘gebrabbel’ van de voorbij dagen op een centrale server. Iedereen die dat ‘gebrabbel’ ook in het geheugen van zijn toestel vindt, weet dat hij in nauw contact is geweest met een besmet persoon, zonder dat ontluisterd wordt wie de besmette persoon is en waar het contact plaatsvond. De betrokkene kan dan de nodige maatregelen nemen. Het ‘gebrabbel’ van de besmette persoon op de centrale server verdwijnt automatisch na 14 dagen. Dus als er geen besmettingen meer zijn, loopt de centrale server leeg en heft het systeem zichzelf op.

Deze app wordt door de Europese Unie aangeraden en is volgens de European Data Protection Board (de privacywaakhond op Europees vlak) conform aan de regelgeving inzake gegevensbescherming. Er wordt aan de Lidstaten wel aangeraden om het gebruik van de app wettelijk te omkaderen.

Sommige wetenschappers zouden de app graag uitgebreid zien met het permanent inzamelen via GPS van informatie over de plaats waar een persoon zich bevindt. Op die manier willen ze hot spots van (mogelijke) besmettingen in kaart brengen en personen waarschuwen wanneer ze dergelijke hot spot naderen. Dat is echter, in tegenstelling tot het hiervoor beschreven systeem, erg privacy-invasief. Want personen moeten dan melden dat ze besmet zijn zonder dat hun anonimiteit gewaarborgd is en worden permanent gevolgd. Ook al beweren de betrokken onderzoekers dat de gegevens geanonimiseerd worden, denk ik niet dat een dergelijk systeem het noodzakelijke vertrouwen van de burgers kan genieten.

Ik hoop dat België niet lang meer wacht om een wettelijk kader te creëren en de aanzet te geven voor het snel gebruik van de privacyveilige versie van de app, die overigens veel minder privacy-invasief is dan contactopsporing via een contact center. Ik vind het onverantwoord om de burgers niet in de mogelijkheid te stellen dergelijke app vrijwillig te downloaden en te kunnen gebruiken om mekaar te beschermen. Het gaat hier niet om een gadget, maar om een wezenlijk instrument voor bescherming van de volksgezondheid.

Sommigen twijfelen aan de effectiviteit van de app en werpen op dat hij maar zin heeft als voldoende mensen hem vertrouwen en installeren. Het vertrouwen moet verdiend worden, en daarom is een wettelijk kader nodig dat te privacy-invasieve functies verbiedt, tenzij de burger daar zelf uitdrukkelijk mee zou instemmen. En het leidt geen enkele twijfel dat de app in elk geval effectief kan zijn op plaatsen waar veel mensen samenkomen. Ik kan me moeilijk voorstellen dat werknemers van een bedrijf dergelijke app niet massaal vrijwillig zouden installeren om te kunnen weten of ze op het werk, of op de trein of bus naar het werk in contact zijn geweest met een besmet persoon. Het zou hen grotere zekerheid geven. En een verantwoordelijke werkgever laat de betrokkenen dan ook onmiddellijk thuiswerken zodat hij een besmettingshaard in zijn bedrijf vermijdt. Hierover kunnen ongetwijfeld goede afspraken worden gemaakt tussen sociale partners. In de ondernemingsraad van de organisatie die ik leid, bestond hiervoor alvast enorme interesse !

Ik kruip niet snel publiek in mijn pen, maar nu vond ik het absoluut nodig. Ik hoop dat mijn oproep gelezen en aanhoord wordt. Beleidsmakers, verenigt u aub en beslis snel ! En zorg dat er één app komt voor het hele land ! Het kan rap, veilig en aan een verwaarloosbare kost.